Ondernemen
Wat maakt Fryslân aantrekkelijk voor ondernemers? Hoe ziet het vestigingsklimaat eruit?
Bedrijventerreinen
Fryslân telt in totaal 277 geregistreerde bedrijventerreinen. Deze variëren in netto oppervlakte van nog geen hele hectare tot ruim 150 hectare. Samen zijn ze goed voor een kleine 4000 hectare, waarvan op 1 januari 2025 nog ongeveer 187 hectare uitgeefbaar was. In de periode 2015-2025 is 335 hectare bedrijventerrein uitgegeven. Diverse uitbreidingsplannen zijn goed voor een kleine 400 nieuw te ontwikkelen hectare. Op de bedrijventerreinen zijn ruim 96.000 mensen werkzaam, goed voor 29 procent van de Friese werkgelegenheid.
Infrastructuur/netcongestie
De regionale elektriciteitsvoorziening is een economische randvoorwaarde die de komende jaren een steeds grotere rol zal spelen in de Friese economie, maar ook daarbuiten. Uit prijsfluctuaties van de afgelopen jaren is gebleken dat geopolitieke verhoudingen zeer veel invloed kunnen hebben op de volatiliteit van de energiemarkt. Ook ontwikkelingen op het gebied van de energietransitie zorgen voor veranderingen op de Nederlandse energiemarkt. Prijzen zullen in de toekomst vaker afhankelijk zijn van zaken als hoeveelheid zonlicht en wind. De uitdaging die hierdoor ontstaat is om de vraag naar energie zo goed mogelijk te verdelen. Het kan bijvoorbeeld voordelig zijn voor bedrijven om minder energie te gebruiken op de momenten dat er minder zonlicht is en/of er minder wind staat. Toepassingen van data zullen hierin een belangrijke rol spelen om te kunnen analyseren hoe men in Fryslân zo efficiënt mogelijk met de beschikbare capaciteit op het energienetwerk om kan gaan.
Internetsnelheid
Een snelle en stabiele internetverbinding wordt steeds belangrijker. Door het toenemende gebruik van internet is toegang tot een minimum aan bandbreedte steeds noodzakelijker geworden. Het aandeel huishoudens van Fryslân dat inmiddels vast internet heeft van 1000 Mb/s of meer is in de afgelopen jaren sterk toegenomen. In Fryslân heeft bijna 100 procent van de woningen minimaal 1000 mb/s internet, in 2020 was dit nog maar 33 procent van de woningen. Terwijl Leeuwarden hierin voorheen ver voorliep op de andere Friese gemeenten, bestaan er inmiddels nauwelijks nog verschillen op gemeentelijk niveau.
Toegang tot geld
Onderstaande kwalitatieve informatie is gebaseerd op de gevoerde interviews.
Financiering is een eeuwig thema binnen het ondernemerschap, zowel in goede als in slechte tijden. Ondanks dat er talloze subsidies, fondsen en andere regelingen beschikbaar zijn weet het Friese MKB de route hiernaartoe lang niet altijd te vinden. Een van de redenen is dat de regelingen niet voldoende aansluiten bij de wensen en behoeften van het MKB. Ook mist het vaak aan overzicht bij de MKB’ers. In de financieringswereld maken bijvoorbeeld banken al langer een terugtrekkende beweging en is het steeds moeilijker om leningen onder de € 250.000 te verkrijgen. Alternatieve financieringsinstrumenten als microfinanciering, crowdfunding, leasing, factoring en (regionale) fondsen spelen hier een steeds grotere rol. Ook hier mist de MKB-ondernemer vaak overzicht en is ook niet altijd even goed voorbereid.
Op het vlak van subsidies zijn er minder regionale subsidies beschikbaar in Friesland dan in bijvoorbeeld Groningen en Drenthe. Dit heeft met name te maken met onder andere JTF (Just Transition) regelingen die weer samenhangen met de aardbevingsschade in deze regio. Ook ligt de focus op dit moment met EFRO-subsidies met name op grotere (innovatie)projecten en samenwerking met andere MKB’ers, kennisinstellingen, proeftuinen en het grootbedrijf. Zo was er in 2024 minder ruimte voor individuele innovatieprojecten.
Uit gesprekken van Ynbusiness met ondernemers blijkt dat, naast gebrek aan overzicht, ook een goede voorbereiding en timing een grote rol te spelen bij succesvol financieren en subsidies toegekend krijgen. Bij innovaties is het ook vaak een combi tussen financiering enerzijds en subsidies en regelingen anderzijds. Dit maakt het proces vaak complex en lastig terwijl het ook juist innovaties kan versnellen. Ook speelt de Friese nuchterheid een grote rol. Zo financiert het Fries MKB doorgaans nog veel uit eigen middelen en wordt bijvoorbeeld het aanvragen van subsidies en regelingen ervaren als veel gedoe.
Doordat ondernemers vaak onvoldoende overzicht hebben van alle verschillende nieuwe financieringsvormen die er mogelijk zijn, bestaat er ondergebruik van financieringsmogelijkheden. Ook bestaan er te weinig financieringsmogelijkheden voor kleine innovaties. Externe financiering van innovaties is relatief lastig omdat het risico’s met zich meebrengt. Friese ondernemers zijn gewend om investeringen uit eigen middelen te financieren.
Krapte arbeidsmarkt
De totale Friese arbeidsmarkt is sinds begin 2021 als krap te typeren. Het aantal openstaande vacatures is een manier om naar de krapte op de arbeidsmarkt te kijken. De grafiek laat zien dat het aantal openstaande vacatures in noord Nederland tussen 2020 en 2022 met ruim een tweevoud is toegenomen.
Sinds 2022 is het aantal openstaande vacatures iets afgenomen, maar de krapte op de arbeidsmarkt blijft groot. Met uitzondering van agrarische en creatieve/taalkundige beroepen is in alle beroepsklassen sprake van een krappe dan wel zeer krappe arbeidsmarkt. Voor alle beroepsklassen geldt dat de landelijke krapte wat hoger is dan in Fryslân.
Digitalisering
Bij de ontwikkeling van digitalisering in Fryslân komen meerdere randvoorwaarden kijken. Men moet hierbij denken aan voldoende connectiviteit (internetsnelheid), de beschikbaarheid van data en de beveiliging van data. Daarnaast is het van belang dat er voldoende mensen worden opgeleid die in Fryslân bezig kunnen gaan op het gebied van digitalisering binnen de verschillende economische sectoren.
Kwalitatief goed databeheer in Fryslân staat nog in de kinderschoenen. Er zijn veel mogelijkheden tot groei als het gaat om de uitwisseling van data en samenwerking op het gebied van digitalisering. Friese bedrijven zouden baat kunnen hebben bij een duidelijke data-strategie, waarbij gegevens ontsloten worden ten behoeve van goed beslissingen.
Kennisinfrastructuur en clustervorming
In een stedelijke omgeving kan kennis en ervaring eenvoudiger worden uitgewisseld dan in een landelijke omgeving. Daarnaast bieden stedelijke omgevingen een groot en passend aanbod van gekwalificeerd personeel voor bedrijven. Daar is een betere matching mogelijk tussen bedrijven en arbeidskrachten dan in meer landelijke regio’s. De clustering van bedrijvigheid zorgt ook voor een grotere en meer gespecialiseerde markt van toeleveranciers. Door deze elementen zijn stedelijke omgevingen over het algemeen productiever dan niet-stedelijke omgevingen. (Rabo-research, 2024)
Omdat de stedelijke omgeving in Fryslân niet veel voorkomt is er sprake van een ijle economie en vinden bedrijven elkaar niet automatisch. Daarom is beleid nodig dat deze nadelige omstandigheid overbrugt, en waarmee clustervorming kan ontstaan.
