Onder Agro Food valt niet alleen de primaire sector, de landbouw, maar de hele keten. Het gaat ook over de toeleverende en verwerkende industrie, en groot- en detailhandel en kennisinstellingen. De getoonde cijfers (banen, vestigingen en toegevoegde waarde) gaan over landbouw, toeleverende en verwerkende industrie en groothandel. Dus zonder detailhandel en kennisinstellingen. Het deel over bijdrage aan brede welvaart gaat vooral over de landbouwsector. Meer onderzoek zou gedaan kunnen worden naar het belang van de Friese toeleverende en verwerkende industrie. Kenmerkend voor de Friese landbouwsector is dat deze wat minder intensief is dan in andere delen van het land.
Verdienen
Er is een fout geconstateerd in de berekening van de toegevoegde waarde, onderstaande informatie moet als indicatief worden beschouwd en zal binnenkort naar volledigheid worden bijgewerkt
In 2024 telde de Friese agrofoodsector 31.300 banen, goed voor 9,3 procent van de totale Friese werkgelegenheid. Het aandeel van de sector in de totale werkgelegenheid is hiermee hoger dan landelijk (5,8%). De toegevoegde waarde van de sector bedroeg in 2024 ruim € 2,8 miljard en heeft hiermee een aandeel van 9,8 procent in de totale economie. Op landelijk schaal is deze sector goed voor 6,1 procent van de totale toegevoegde waarde. Met een toegevoegde waarde van € 90.860 per baan is het verdienvermogen van de agrofoodsector bovengemiddeld. Tussen 2015 en 2024 nam het aantal banen met 8,3 procent minder sterk toe dan de gemiddelde Friese banengroei (17,4%). Groei komt met name voor rekening van banengroei in de secundaire landbouw en voedingsmiddelenindustrie. Landelijk groeide het aantal banen in de agrofoodsector iets sterker dan in Fryslân. De toegevoegde waarde nam in Fryslân juist iets sterker toe dan landelijk tussen 2015 en 2024.
Bijdrage aan brede welvaart
De bijdrage van Agro Food aan schone natuur:
Onderstaande kwalitatieve informatie is gebaseerd op interviews die zijn gevoerd met experts op het gebied van de Agro Food-sector.
Het sluiten van de nutriëntenkringloop kan leiden tot een gezondere bodem, minder gebruik van kunstmest (waarvan de productie een relatief grote CO2-uitstoot veroorzaakt) en schoner water als gevolg van het gebruik van een lagere hoeveelheid bestrijdingsmiddelen. Ook zijn veel (niet-biologische) bestrijdingsmiddelen, net als monocultuur van gewassen, vaak niet goed voor de biodiversiteit. Voor een goed evenwicht tussen economisch rendabiliteit (verdienmodellen) en ecologische kwaliteit, waarbij deze elkaar ook versterken, is een verandering van het systeem nodig. Daarbij hoort het creëren van nieuwe technologische kennis en het delen van die kennis zodat circulariteit (maar ook andere maatschappelijke waarden) bijdraagt aan het verdienvermogen van een boerenbedrijf.
Bijdrage gezonde economie: verdienmodellen
Er zijn verscheidene manieren waarop een verdienmodel gecreëerd kan worden rondom de verbetering van bodemkwaliteit. Ten eerste wordt grond die onderhevig is aan bodemverbetering meer waard. Ten tweede levert de gezondere en dus productievere bodem producten van hogere kwaliteit. Ten derde kan er geld bespaard worden door reststromen te hergebruiken (sluiten van de nutriëntenkringloop).
Het is een grote vraag hoe bedrijven die competitief willen zijn met alternatieve producten, dit kunnen bewerkstelligen, aangezien de markt nog grotendeels is ingericht op conventionele productie van dierlijke eiwitten. Nederland is gespecialiseerd in het effectief produceren van dierlijke producten, maar als het gaat om de transitie naar plantaardige eiwitten, is het de vraag waar het geld vandaan zal komen om dit te kunnen financieren. Binnen de eiwit-transitie bestaan veel mogelijkheden voor Friesland; er zijn vele wegen die bewandeld kunnen worden. Welke type gewassen zijn het meest verstandig om te verbouwen? Welke hebben het beste perspectief als het gaat om gezonde voeding en de mogelijkheid tot het realiseren van een verdienmodel? Dit zijn vragen die nader onderzocht zouden moeten worden.
Bijdrage Agro Food aan gelukkige mens
Er liggen in Fryslân kansen door in te spelen op de vraag van consumenten naar gezonder voedsel. In Fryslân wordt op een hoog kwaliteitsniveau voedsel geproduceerd, maar er is gebleken dat de markt juist zoekende is naar verhoogde kwaliteit van gezonde voeding. Op het gebied van innovatie zijn er grote kansen als het gaat om de ontwikkeling van de kwaliteit van het voedsel.
Vernieuwen
Clustervorming
Fryslân heeft 129 innovatieve bedrijven die actief zijn op het speerpunt Agro Food. Deze bedrijven zijn relatief evenredig verspreid over de provincie. Ten opzichte van het totaal aantal bedrijfsvestigingen zijn de innovatieve Agro Food bedrijven veelal te vinden in de gemeenten Noordeast-Fryslân en Ooststellingwerf. Ruim de helft van deze bedrijven is een microbedrijf, met minder dan 10 werknemers. Desalniettemin zijn 4 van de 15 innovatieve grootbedrijven actief op Agro Food.
Het netwerk binnen deze sector is in Fryslân sterk ontwikkeld, met name wanneer deze vergeleken wordt met andere regio’s. Wel zijn oude vormen van kennisdelen verdwenen (bijvoorbeeld in de vorm van productschappen), mogelijkheden voor het (opnieuw) in leven roepen van de vormen van kennisdeling zouden onderzocht kunnen worden.
Groei export Agro Food
Producten uit de landbouw en de voedingsmiddelenindustrie vertegenwoordigden in 2022 met een waarde van ruim € 3,1 miljard bijna een derde van de Friese export. In 2021 bedroeg de exportwaarde ruim € 2.5 miljard. I.v.m. een gewijzigde methodiek door het CBS is er geen meerjarige ontwikkeling weer te geven. Agrofood is goed voor 32,9 procent van de Friese export. Dit aandeel is een stuk hoger dan het landelijke aandeel (13,4%).
Randvoorwaarden
Bij de indeling van het landschap kan er een spanningsveld ontstaan als het gaat om de agrarische sector, land is schaars en deze schaarste neemt de komende jaren toe.
In het landbouwvoedselsysteem keren (micro)nutriënten niet of nauwelijks terug naar het voedselsysteem. Het ontstane tekort aan nutriënten in de grond wordt nu aangevuld met kunstmest en dierlijke mest. Om de kringloop volledig te sluiten (circulair te maken) moet uiteindelijk ook onze poep en plas (humane excreta) weer terug naar de grond (bron: Circulair Friesland). Wet- en regelgeving wordt beschouwd als groot obstakel bij de transitie naar een circulaire nutriënten-kringloop, daardoor is er nu te weinig prikkel. Verder zouden voorwaarden voor subsidies meer integraal vormgegeven moeten worden.
Gedrag Friese consument
Aan de panelleden van Panel Fryslân is in 2025 gevraagd of zij rekening houden met het feit of hun eten afkomstig is van een kleine, lokale ondernemer als zij dit kopen. In Fryslân houdt 22 procent van de inwoners bij het kopen van voedsel rekening met dit feit. Ook zijn panelleden gevraagd naar hun vleesconsumptie. 54 procent van de inwoners van Fryslân eet 5 tot 7 dagen per week vlees, 6 procent eet nooit vlees.
Ontwikkeling primaire en secundaire landbouwsector
De landbouwsector valt op te splitsen naar twee verschillende onderdelen. Primaire landbouw zijn de landbouwbedrijven en secundaire landbouw zijn alle landbouw ondersteunende activiteiten. Oftewel dienstverlening voor de landbouw. Hieronder vallen bijvoorbeeld loonbedrijven. In de periode 2015-2024 is het aantal banen in de primaire landbouw ongeveer gelijk gebleven en het aantal vestigingen licht gedaald. In de secundaire landbouw groeide het aantal banen en vestigingen. Het aantal banen nam met ruim duizend toe. Het aantal vestigingen in de secundaire landbouw in Fryslân is toegenomen van ruim 880 vestigingen in 2015, tot ruim 1535 vestigingen in 2024.
