Verdienen
Omvang Friese economie
In 2024 zijn er in Fryslân 77.430 vestigingen. Dat is 35 procent meer dan in 2015. In dezelfde periode steeg het aantal vestigingen landelijk met 51 procent. Er zijn in 2024 327.960 banen in Fryslân, dat is 17,4 procent meer dan in 2015. Landelijk steeg het aantal banen in dezelfde periode met 18,9 procent.
Sectorstructuur
Gemeten in werkgelegenheid dan is de zorg- en welzijnssector is met 64.700 banen de grootse sector in Fryslân, gevolgd door de handelssector, zakelijke dienstverlening en industrie. Ook landelijk zijn dit de grootste sectoren. In vergelijking zijn de sectoren industrie, landbouw -en zorg & welzijn relatief groot in Fryslân. Bij de sectoren zakelijke dienstverlening, informatie/communicatie en vervoer is het omgekeerde het geval: het aandeel van deze sectoren in de werkgelegenheid is relatief kleiner in Fryslân.
Specialisaties: locatiequotiënt
De mate van specialisatie wordt gemeten aan de hand van het locatiequotiënt. Het locatiequotiënt geeft aan in hoeverre een regio is gespecialiseerd in een bepaalde sector. Het wordt berekend door het aandeel van een sector in de werkgelegenheid van een regio te delen door het aandeel van dezelfde sector in de nationale werkgelegenheid. Is het locatiequotiënt groter dan 100, dan is het gebied meer gespecialiseerd dan Nederland. Bij een locatiequotiënt groter dan 120 wordt gesproken van een regionale specialisatie.
In Fryslân is de landbouw met een locatiequotiënt van 197 een sterke specialisatie, gevolgd door de industrie (130). In Noordoost-Fryslân zijn de specialisaties: landbouw/visserij (312), Bouwnijverheid (196) en Industrie (160). In Noordwest-Fryslân zijn de specialisaties: Landboud/visserij (385), Industrie (162) en Bouwnijverheid (141). Leeuwarden heeft veel specialisaties: Financiële instellingen (274), Openbaar bestuur en overheid (185), Gezondheids- en welzijnszorg (142), Onderwijs (128) en Nutsbedrijven (125). Specialisaties van Zuidoost-Fryslân zijn: Landbouw (167), Industrie (154) en Gezondheids- en welzijnszorg (123). Specialisaties van Zuidwest-Fryslân zijn Landbouw/visserij (286), Industrie (153), Overige dienstverlening (137) en Horeca (120). Tenslotte is op de Friese Waddeneilanden de grootste specialisatie de sector Horeca (708), deze zeer hoge locatiequotiënt geeft duidelijk het belang van toerisme voor de economie van de Friese Waddeneilanden weer. Verder scoren Landbouw (179), Cultuur, sport en recreatie (170) en Vervoer en opslag (132) ook relatief hoog.
MKB-provincie
Het Midden- en Kleinbedrijf (MKB) bestaat in deze monitor uit alle bedrijven tot 250 werknemers, zonder overheid, onderwijs, zorg, delfstoffenwinning en handel in onroerend goed. Er bestaat geen eenduidige definitie over het MKB. Veelal worden alle sectoren meegerekend tot 250 werkzame personen, maar dan zou vrijwel alles onder MKB vallen. Vaak wordt ook een maximale grens in omzet gehanteerd, maar deze is niet op bedrijfsniveau beschikbaar. Het is daardoor niet mogelijk hierop te selecteren. Er wordt gekeken naar afzonderlijke vestigingen, waardoor bijvoorbeeld alle Kruidvat vestigingen als MBK meetellen, terwijl ze gezamenlijk ook als grootbedrijf gezien kunnen worden. Het Friese MKB is goed voor 60,8 procent van de werkgelegenheid, tegenover 58,3 procent landelijk. Fryslân telt 57 bedrijfsvestigingen met minimaal 250 werknemers, het zogenaamde grootbedrijf. Deze zijn samen goed voor 8,3 procent van de Friese banen. Landelijk is het grootbedrijf goed voor 12,4 procent van de totale werkgelegenheid.
Een verdeling van het aantal vestigingen binnen het MKB en Grootbedrijf naar bedrijfsomvang laat zien dat dit in Fryslân niet veel verschilt van het landelijke beeld. Fryslân heeft relatief meer werkgelegenheid bij zelfstandige en microvestigingen en iets minder bij het Grootbedrijf.
Toegevoegde waarde
Er is een fout geconstateerd in de berekening van de toegevoegde waarde, onderstaande informatie moet als indicatief worden beschouwd en zal binnenkort naar volledigheid worden bijgewerkt
Toegevoegde waarde is de waarde van alle geproduceerde goederen en diensten (de productiewaarde of output) minus de waarde van goederen en diensten die tijdens deze productie zijn opgebruikt (het intermediair verbruik). Gelet op de ontwikkeling van de toegevoegde waarde tegen contante prijzen (waarbij gecorrigeerd is naar inflatie) dan is te zien dat de Friese toegevoegde waarde tussen 2015 en 2024 met 23 procent is toegenomen. Deze toename is sterker dan de landelijk gemiddelde toename van 19 procent.
Voor de meest recente toegevoegde waarde wordt gekeken naar de toegevoegde waarde naar lopende prijzen. In 2024 bedroeg de toegevoegde waarde in Fryslân ruim € 29 miljard. In de tabel is te zien dat de sector zakelijke dienstverlening goed is voor bijna een vijfde van het Friese verdienvermogen. Industrie, handel en zorg hebben een aandeel van 12 procent in de toegevoegde waarde. In vergelijking met de landelijke economische verdeling is het verdienvermogen in de landbouw, industrie en bouw relatief groot in Fryslân. Ook het aandeel van overheid, onderwijs en zorg is relatief groot in Fryslân. Landelijk hebben met name de zakelijke dienstverleningen informatie en communicatie (o.a. ICT) een grotere rol in het verdienvermogen.
| TW’24 (mln euro) | Aandeel in totale TW ’24 (%) | ||
|---|---|---|---|
| A | Landbouw/visserij | 977 | 3,4 |
| B | Delfstoffenwinning | 275 | 0,9 |
| C | Industrie | 3.544 | 12,2 |
| DE | Nutsbedrijven | 602 | 2,1 |
| F | Bouwnijverheid | 1.843 | 6,3 |
| G | Handel en reparatie | 3.514 | 12,1 |
| H | Vervoer en opslag | 1.163 | 4 |
| I | Horeca | 750 | 2,6 |
| J | Informatie en communicatie | 639 | 2,2 |
| K | Financiële instellingen | 1.448 | 5 |
| LMN | Zakelijke dienstverlening | 5.801 | 20 |
| O | Openbaar bestuur en overheid | 2.512 | 8,7 |
| P | Onderwijs | 1.779 | 6,1 |
| Q | Gezondheids- en welzijnszorg | 3.496 | 12 |
| R | Cultuur, sport en recreatie | 306 | 1,1 |
| STU | Overige dienstverlening | 388 | 1,3 |
| Totaal | 29.035 | 100 |
De toegevoegde waarde omgerekend naar baan bedraagt in Fryslân in 2024 € 86.480. Landelijk gemiddeld bedraagt de toegevoegde waarde per baan € 1.001.140.
Stuwende en verzorgende sectoren
Een niet-stuwende sector houdt in dat het product met name gericht is op de eigen provincie en gevoelig is voor demografische verandering. Het werk wordt grotendeels door- en voor de eigen bevolking uitgevoerd. Stuwende sectoren zijn sectoren met bedrijven die minder afhankelijk zijn van de lokale bevolking omdat het afzetgebied (grotendeels) buiten de eigen regio ligt. Stuwende bedrijven kenmerken zich vaak door onderscheidende producten, verdienkracht en hoogwaardige werkgelegenheid.
In Fryslân is het aandeel van werkgelegenheid in de stuwende sectoren groothandel, zakelijke dienstverlening, transport en ICT relatief laag in vergelijking met het landelijk gemiddelde. De industriesector is daarentegen relatief groot in Fryslân. Ook de landbouw/agrofood is relatief groot in Fryslân en heeft tevens een groot aandeel in de Friese export. Kijkende naar het aandeel werkgelegenheid in stuwende versus verzorgende sectoren dan is het aandeel banen in stuwende sectoren landelijk met 50,2 procent wat hoger dan het aandeel van 46,9 procent in de provincie. Tussen 2015 en 2024 nam het aantal banen in stuwende sectoren met 16 procent en in verzorgende sectoren met 19 procent toe. Landelijk nam het aantal stuwende banen met 20 procent toe en het aantal banen in verzorgende banen steeg met 18%. De verhouding stuwende en verzorgende werkgelegenheid is hiermee nauwelijks gewijzigd.
