De Friese gastvrijheidssector onderscheidt zich, in vergelijking met Nederland, op het gebied van de watersport, vooral op basis van de mogelijkheden (watergebied) en faciliteiten. Tourism & Hospitality is niet de sector waar het meeste geld wordt verdiend. Weliswaar was de totale toegevoegde waarde in 2024 € ruim 1,3 miljard, de toegevoegde waarde per baan is relatief laag. De meerwaarde van de sector laat zich beter uitdrukken in de manier waarop de sector bijdraagt aan de brede welvaart.
Verdienen
De Gastvrijheid sector had in 2024 een aandeel van 7,2 procent in de totale Friese werkgelegenheid. Het aandeel van de sector is hiermee wat hoger dan landelijk (6,7%).
Tussen 2015 en 2024 nam het aantal banen in de sector met 4.300 toe, goed voor een groei van 21,7%. Deze groei ligt ruim boven de gemiddelde Friese banengroei van 17,3 en is ook hoger dan de landelijke groei van 19,6% in de sector. De banenkrimp als gevolg van de coronacrisis is in de afgelopen jaren ruimschoots goedgemaakt. De sector is een samengestelde sector van bedrijven uit verschillende sectoren, waarbij door middel van weging het aandeel aan de sector wordt bepaald. Zo worden hotels en bioscopen volledig meegeteld, maar bijvoorbeeld winkels in fotoapparatuur voor 30 procent. Het aantal banen in de horeca nam met 1.505 toe en de logiesverterekking groeide met 995 banen. De subsector cultuur/sport/recreatie groeide met 485 banen. Fryslân telt in totaal 7.065 vestigingen (inclusief zelfstandigen) die geheel dan wel gedeeltelijk behoren tot de gastvrijheidssector. In tien jaar tijd nam het aantal vestigingen met 35 procent toe. Landelijk groeide het aantal vestigingen met 47 procent nog sterker.
De sector kende in 2024 een toegevoegde waarde van ruim 1,1 miljard, wat staat voor een aandeel van 4,2 procent in de totale economisch toegevoegde waarde. Omgerekend een toegevoegde waarde van ruim € 47.110 euro per werkzaam persoon. Deze waarde ligt ruim onder het gemiddelde van € 80.460. Een verklaring hiervoor is het relatief grote aantal kleine (parttime) banen in de sector, wat het gemiddelde naar beneden haalt.
Bijdrage aan brede welvaart
Onderstaande kwalitatieve informatie is gebaseerd op de gevoerde interviews.
Bijdrage aan gelukkige mens
“Veel meer dan een (economisch) doel beschouwen we recreatie en toerisme tegenwoordig als een sector die bijdraagt aan het welzijn van bewoners.” Naast mogelijkheden voor (sociale) ontmoeting, gaat bewonersprofijt in de leefomgeving over behoud en verbetering van lokale voorzieningen, behoud van natuur en cultureel erfgoed, een hogere kwaliteit van de publieke ruimte en een bepaalde mate van reuring of levendigheid (Bron: Nederlands Bureau voor Toerisme & Congressen).
RaboResearch bevestigt het grote belang van toerisme voor het voorzieningenniveau voor de inwoners. Ook het koopstromenonderzoek van Fryslân biedt meer inzichten over het belang van recreatie & toerisme voor levendige binnensteden/dorpen en dus de leefbaarheid voor eigen inwoners. Met name winkelgebieden op de Waddeneilanden hebben bezoekersaandelen van buiten provincie/randgebied van 60 procent of meer. Maar ook winkelgebieden in met name het westen van de provincie (Harlingen, Lemmer, watersportplaatsen) en in Appelscha zien toeristische aandelen van 30 procent of meer. Met name in de winkelgebieden in het oosten en noordoosten zijn deze aandelen significant lager, veelal onder de 10 procent. Het belang van toeristisch bezoek blijkt duidelijk: toeristische bezoekers blijven vaak meerdere dagen en besteden bij een bezoek aan een winkelgebied significant meer aan detailhandel en vooral horeca. Kleinere kernen halen in Fryslân een aanzienlijk deel van hun toevloeiing uit toeristische bestedingen.
Waardering voor vrije tijds voorzieningen
Met panelonderzoek is aan Friese inwoners in 2025 gevraagd of ze tevreden zijn over het aantal en de kwaliteit van vrijetijdsvoorzieningen. Met name wandel- en fietsvoorzieningen en natuurgebieden worden hoog gewaardeerd, maar ook horeca en sportvoorzieningen.
De toegang tot kwalitatieve en betaalbare vrijetijdsvoorzieningen in de eigen regio is over het algemeen moeilijk te meten, al zijn er wel mooie voorbeelden. Namelijk: de samenwerking met de voedselbank-vakantiebank, de voorzieningen van recreatievoorziening Marrekrite en de buurtcamping.
Een andere bijdrage aan brede welvaart: de balans tussen privé en werk wordt steeds belangrijker voor jonge werkende mensen, ook als het gaat om als provincie aantrekkelijk te willen zijn voor jonge mensen die een plek zoeken op de arbeidsmarkt.
Bijdrage schone natuur
Green Key is het keurmerk voor duurzame bedrijven in de gastvrijheidssector. Het certificaat ligt bij sommige ondernemers een beetje moeilijk, maar kan ook leiden tot meer klandizie/omzet. Van de 825 Nederlandse bedrijven met een certificaat zijn er 59 in Fryslân gevestigd (2024: 750 Nederlandse bedrijven, waarvan 57 in Fryslân).
Vernieuwen
Innovatie en clustervorming
Friesland kent 53 innovatieve bedrijven die actief zijn op het speerpunt Tourism & Hospitality. Deze bedrijven zijn verspreid over de provincie gevestigd. Súdwest-Fryslân komt in zowel absoluut als relatief opzicht sterk naar voren. Ook Vlieland en Terschelling komen relatief sterk naar voren, wat passend is bij het toeristisch profiel van de economie van deze eilanden. Er zijn opvallend veel microbedrijven actief binnen Tourism & Hospitality: 73% van het totaal.
Seizoensverlenging
Er is sprake van seizoensverlenging binnen de toerisme-sector, dit blijkt uit de spreiding van het aantal overnachtingen per maand. Wanneer we 2019 vergelijken met 2024 dan is de groei van het aantal overnachtingen vooral in mei (42% van totale groei van 522 dagen), juli (38%) en oktober (15%) gerealiseerd en valt verder op dat het aantal overnachtingen in juni is afgenomen. Dit zijn tekenen dat er sprake is van seizoensverlenging binnen de gastvrijheidssector.
Aantal overnachtingen per maand 2019-2024 (x 1000)
| Jan | febr | Mrt | apr | mei | jun | jul | Aug | Sept | Okt | Nov | Dec | totaal | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 2019 | 183 | 169 | 232 | 488 | 519 | 802 | 943 | 1295 | 627 | 478 | 228 | 228 | 6192 |
| 2024 | 229 | 226 | 324 | 426 | 848 | 802 | 1175 | 1310 | 698 | 497 | 286 | 227 | 6714 |
| Groei | 30 | 10 | 44 | -13 | 219 | -42 | 198 | -6 | 20 | 80 | 25 | -43 | 522 |
| Groei % tov 2019 | 16% | 6% | 19% | -3% | 42% | -5% | 21% | 0% | 3% | 17% | 11% | -19% | 8% |
Algemene mening inwoners over toerisme
Met panelonderzoek is aan Friese inwoners in 2023 gevraagd hoe zij tegen het toerisme aankijken. Het aantal toeristen is volgens inwoners op een goed niveau (58% ‘niet te weinig of te veel). Slechts 5 procent vindt het (veel) te veel en 4 procent vindt het (veel) te weinig. Een groot deel van de inwoners ziet dat toerisme in Friesland bewoners trots maakt. Over het algemeen zien inwoner dat de voordelen op wegen tegen de nadelen.
